Kitab yan nuştox

Zazaca Sözlük ve Çeviri: Vate Ferheng ve Hetkar

Vate Yayınevi

Vate Çalışma Grubu, 1996’dan bu yana Kırmancca (Zazaca) için ortak bir yazı dili oluşturmak üzere çalışıyor: yılda iki kez toplanıyor, sözcükleri tek tek tartışıp standart biçimlerini belirliyor, yazım kurallarını karara bağlıyor. Bu çalışmanın sonuçları uzun yıllar basılı kitaplarla okura ulaştı: Rastnuştişê Kirmanckî (Zazakî) yazım kılavuzu ve Vate sözlükleri.

Bugün aynı çalışma iki çevrimiçi araçla da sürüyor: sözlük için Vate Ferheng, çeviri için Hetkar. İkisi de Vate Çalışma Grubu’nun yazım kurallarını ve standart sözcüklerini esas alıyor; böylece bir metni çevirirken karşınıza çıkan sözcük, sözlükte ve yazım kılavuzunda da aynı biçimde yazılıyor.

Vate Ferheng: Zazaca–Türkçe ve Türkçe–Zazaca sözlük

Vate Ferheng, Zazaca–Türkçe ve Türkçe–Zazaca çevrimiçi sözlüktür. 31 binden fazla madde içerir; maddelerde sesli telaffuz ve örnek cümleler yer alır. Başlıca kaynağı Vate Çalışma Grubu’nun toplantılarında belirlenen sözcüklerdir; basılı karşılıkları Kırmancca (Zazaca)–Türkçe Sözlük ile Türkçe–Kırmancca (Zazaca) Sözlük’tür.

Sitede yazım kılavuzunun çevrimiçi hâli de bulunuyor: Rastnuştiş, Zazaca yazım kılavuzu, harflerden fiillere ve bazı sözcüklerin doğru yazımına kadar Kırmancca imla kurallarını bölüm bölüm anlatır. Bunların yanında kelime listeleri, kelime oyunları ve Serrname takvimi yer alır. Ferheng’in App Store ve Google Play’de telefon uygulamaları da var.

Hetkar: Türkçe–Zazaca çeviri

Hetkar, Türkçe ile Zazaca arasında çeviri yapan bir araçtır; adı Zazacada “yardımcı” anlamına gelir. Türkçeden Zazacaya ve Zazacadan Türkçeye çeviri yapar, Zazaca metindeki yazım hatalarını gösterip düzeltme önerir, üzerine dokunulan sözcüğün sözlükteki anlamını gösterir.

Hetkar henüz deneme (beta) aşamasındadır. Çeviriler makine öğrenimiyle üretilir ve bir çevirmenin elinden geçmez; önemli metinlerde çeviriyi Zazaca bilen birine kontrol ettirmek gerekir. Kullanıcılar çevirileri değerlendirip düzeltme önererek aracın gelişmesine katkı verebilir.

Hangisi ne zaman?

  • Bir sözcüğün anlamını, doğru yazımını ya da okunuşunu arıyorsanız: Vate Ferheng.
  • Bir cümleyi ya da metni Türkçeden Zazacaya (ya da tersine) çevirmek, Zazaca bir metnin yazımını denetlemek istiyorsanız: Hetkar.
  • Yazım kurallarının bütününü görmek istiyorsanız: Rastnuştiş, çevrimiçi ya da basılı.

Zazaca yazı dilinin standartlaşma sürecini ayrıntılı okumak isteyenler için: Kırmancca’nın (Zazaca’nın) Standart Bir Yazı Diline Kavuşması İçin Yapılan Çalışmalar.